Odc. 3 Drugi błąd: personalizacja chaosu. To, co jest neutralne, człowiek bierze do siebie.

Dlaczego spotyka nas nieszczęście? Zrozum, jak przestać szukać sensu w chaosie i personalizować pecha. Odkryj wolność w akceptacji losu.

Share
Odc. 3  Drugi błąd: personalizacja chaosu. To, co jest neutralne, człowiek bierze do siebie.
Wędrując wśród skał Lanzarote i myśląc o niczym? A może o całym kosmosie?

Zaczynamy zawsze od tego samego fałszywego założenia, że świat patrzy na nas z uwagą, choćby nawet nienawistną. Deszcz, który niszczy plony, wydaje się złośliwym gestem, a nagła choroba – osobistym wyrokiem, skwapliwie wymierzonym przez niewidzialnego sędziego. Nie potrafimy znieść myśli, że rzeczywistość jest wobec nas całkowicie obojętna. Obojętność rani nas głębiej niż wrogość, ponieważ wrogość zakłada relację, stawia nas w centrum czyjegoś dramatu. Chaos tymczasem nie ma twarzy, nie mści się i nie planuje. Jest po prostu ruchem cząstek, zderzeniem płyt tektonicznych, ślepym trafem biologii, która nie wie nic o naszych planach na jutro ani o naszej potrzebie bezpieczeństwa.

Gdy spotyka nas nieszczęście, natychmiast uruchamiamy potężny mechanizm obronny: nadajemy mu intencję. Szukamy ukrytego sensu w tym, co jest czystym przypadkiem, bo łatwiej żyć w świecie okrutnym i sensownym niż w świecie całkowicie bezdusznym. Wierzymy, że cierpienie jest lekcją, że strata ma swój ukryty porządek, a los rzuca nam kłody pod nogi, aby sprawdzić naszą wytrzymałość. To sprytna iluzja. W ten sposób przywracamy sobie złudzenie kontroli. Skoro katastrofa ma powód, to znaczy, że można ją przewidzieć, udobruchać lub przechytrzyć.


Wyobraź sobie człowieka, który spędził kilkadziesiąt lat na skrupulatnym układaniu swojego życia jak domku z kart. Budował karierę, dbał o zdrowie, eliminował ryzyko, wierząc, że uczciwość i przewidywalność stanowią polisę ubezpieczeniową wystawioną przez sam kosmos. Pewnego ranka pęka tętniak w jego mózgu. W jednej sekundzie cała ta misternie wzniesiona konstrukcja przestaje mieć jakiekolwiek znaczenie. W szpitalnym łóżku, patrząc w sufit, człowiek ten nie myśli o statystyce medycznej. Myśli: „Dlaczego ja? Czym to sprowadziłem?”. W tym pytaniu kryje się cała naiwność naszej natury. Wciąż zakłada on, że istnieje ktoś, kto podniósł wzrok znad swoich zajęć, wskazał akurat jego i wydał wyrok.

A przecież tętniak nie wie o jego planach emerytalnych. Biologia nie ma pojęcia o jego sprawiedliwości. To po prostu ślepy mechanizm materii, który u jednych wytrzymuje osiemdziesiąt lat, a u innych pęka w trzydziestym. Złość, jaką odczuwamy w takich chwilach, jest skierowana w próżnię. Kiedy potykamy się o kamień, możemy kląć na drogę, ale kamień nie ma uszu. Kiedy tracimy pracę z powodu nagłego załamania rynkowego, obwiniamy złego szefa lub własny pech, zamiast dostrzec bezosobowy przypływ i odpływ wielkich, ludzkich sił ekonomicznych, które nie mają pojęcia o naszym istnieniu.

Osobista interpretacja chaosu to nasz największy błąd poznawczy. Odbieramy zdarzenia losowe jako komunikat wymierzony bezpośrednio w nas, podczas gdy wszechświat po prostu trwa, obojętny na nasze ambicje, cierpienia i lęki. Dopóki będziemy doszukiwać się intencji tam, gdzie jest tylko bezwładna materia i przypadek, dopóty będziemy skazani na nieustającą, daremną walkę z cieniami. Wolność zaczyna się w momencie, gdy zdejmujemy z chaosu ludzką maskę i godzimy się na to, że nikt nas nie obserwuje, nikt nas nie ocenia i nikt nie przygotował dla nas ani nagrody, ani kary. Zostaje tylko surowa, naga rzeczywistość, w której to my decydujemy, jak zachowamy się wobec ciszy.